Rekordowe kary za przestępstwa – grzywny wzrosną nawet dziesięciokrotnie. Więzienia pękną w szwach?

Ministerstwo Sprawiedliwości chce nawet dziesięciokrotnie podnieść grzywny za przestępstwa. Eksperci ostrzegają: więcej skazanych może trafiać do więzień.

Resort Waldemara Żurka przygotował projekt nowelizacji Kodeksu karnego. Zakłada on dziesięciokrotne podniesienie minimalnej i maksymalnej wysokości tzw. stawki dziennej grzywny. 

MS argumentuje, że obecne kwoty – jak podaje Gazeta Prawna – obowiązują od blisko 30 lat i nie odpowiadają dzisiejszym realiom ekonomicznym.

Grzywny drastycznie w górę

Obecnie minimalna stawka dzienna wynosi 10 zł, a maksymalna – 2 tys. zł. Sąd może wymierzyć od 10 do 540 stawek dziennych. 

Oznacza to, że najniższa grzywna za przestępstwo wynosi 100 zł, a najwyższa 1 mln 80 tys. zł. 

Po zmianie przepisów minimalna stawka wzrośnie do 100 zł, a maksymalna do 20 tys. zł. W efekcie minimalna grzywna wyniesie 1 tys. zł, a maksymalna aż 10,8 mln zł.

Wyjaśnijmy od razu, że są ustala liczbę i wysokość stawek w zależności od ciężaru przestępstwa i sytuacji majątkowej sprawcy. Przy ustalaniu stawki bierze pod uwagę m.in. dochody, możliwości zarobkowe, majątek i sytuację rodzinną. 

Dlatego za to samo przestępstwo dwie osoby mogą zapłacić różne kwoty. 

Proponowana zmiana jest zbyt radykalna

Dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości chce takich podwyżek? Bo w jego ocenie obecne stawki obowiązują od wejścia w życie obecnego Kodeksu karnego pod koniec lat 90. W tym czasie znacząco wzrosły i płace, i ceny. W rezultacie grzywna w wysokości 100 zł za przestępstwo przestała spełniać funkcję odstraszającą, 

Obecnie za niektóre wykroczenia można otrzymać wyższe kary finansowe niż za część przestępstw. 

Środowisko prawnicze nie kwestionuje samej potrzeby aktualizacji stawek, ale uważa, że proponowana zmiana jest zbyt radykalna.

W panelu ekspertów „Rzeczpospolitej” 53 proc. uznało, że nie jest to zwykła waloryzacja, ale znaczące zaostrzenie polityki karnej. 

Z kolei 59 proc. wskazało, że głównym problemem pozostaje słaba skuteczność egzekwowania grzywien.

Aż 64 proc. przewiduje wzrost liczby zastępczych kar pozbawienia wolności.

Wyższe grzywny będą trudniejsze do zapłacenia

Dlaczego może wzrosnąć liczba więźniów? Bo polskie prawo przewiduje, że jeśli skazany nie zapłaci prawomocnie orzeczonej grzywny i nie uda się jej wyegzekwować, sąd może zamienić ją na zastępczą karę pozbawienia wolności.

Dlatego eksperci ostrzegają, że wyższe grzywny będą trudniejsze do zapłacenia. W efekcie wzrośnie liczba niewyegzekwowanych należności.

A to oznacza, że częściej konieczne będzie wykonywanie zastępczych kar za kratami, co dodatkowo może obciążyć już dziś przepełnione więzienia.

Kiedy nowy projekt może wejść w życie? 

Został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów jako projekt nowelizacji Kodeksu karnego. Przyjęcie go przez rząd jest planowane w IV kwartale 2026 roku.