Dlaczego bark jest szczególnie narażony na urazy?
Staw barkowy wyróżnia się bardzo dużym zakresem ruchu. Umożliwia unoszenie, rotację i odwodzenie ramienia w wielu płaszczyznach. Ta swoboda wynika z budowy anatomicznej – głowa kości ramiennej jest znacznie większa niż panewka, w której się porusza. Stabilność barku w niewielkim stopniu zapewniają struktury kostne, a w dużej – mięśnie, ścięgna i więzadła.
Podczas aktywności fizycznej bark regularnie podlega dużym obciążeniom. Dotyczy to zarówno sportów rzutowych, takich jak piłka ręczna czy siatkówka, jak i dyscyplin siłowych, pływania czy sportów zimowych. Powtarzalne ruchy, wysoka intensywność treningów i brak odpowiedniej regeneracji sprzyjają przeciążeniom. Jeśli do tego dojdzie nieprawidłowa technika lub osłabienie mięśni stabilizujących, ryzyko kontuzji znacząco rośnie.
Uszkodzenia stożka rotatorów
Jedną z najczęstszych kontuzji barku u sportowców są uszkodzenia stożka rotatorów. To grupa mięśni i ścięgien, które odpowiadają za stabilizację stawu oraz kontrolę ruchu ramienia. Ich przeciążenie prowadzi do mikrouszkodzeń, a w bardziej zaawansowanych przypadkach do częściowych lub całkowitych zerwań.
Typowym objawem jest ból barku nasilający się podczas unoszenia ręki lub ruchów ponad głową. Często pojawia się także osłabienie siły oraz dyskomfort w nocy, zwłaszcza przy leżeniu na chorym boku. Przyczyną bywa długotrwałe przeciążenie, brak równowagi mięśniowej albo trening bez odpowiedniego przygotowania motorycznego.
Duże znaczenie ma wczesna diagnostyka. Pozwala zatrzymać proces uszkodzeń na etapie przeciążenia i wdrożyć leczenie zachowawcze. Zlekceważone objawy mogą prowadzić do poważniejszych zmian, które wymagają dłuższej rehabilitacji, a czasem także leczenia operacyjnego.
Zespół ciasnoty podbarkowej i niestabilność
Do zespołu ciasnoty podbarkowej dochodzi wtedy, gdy struktury miękkie, takie jak ścięgna stożka rotatorów, są uciskane podczas ruchu ramienia. Przyczyną bywa ograniczona przestrzeń podbarkowa, zaburzenia biomechaniki ruchu lub przewlekłe przeciążenia.
Na takie dolegliwości narażeni są przede wszystkim sportowcy, którzy wykonują powtarzalne ruchy nad głową. Ból pojawia się stopniowo i nasila się w trakcie treningu. Z czasem może prowadzić do ograniczenia zakresu ruchu i spadku sprawności.
Osobnym problemem jest niestabilność barku, często spotykana u narciarzy i sportowców kontaktowych. Polega na nadmiernej ruchomości stawu, która sprzyja podwichnięciom i nawrotowym urazom. Niewłaściwa technika ruchu oraz brak kontroli mięśniowej dodatkowo pogłębiają problem.
Leczenie i zapobieganie nawrotom kontuzji barku
Podstawą leczenia większości kontuzji barku jest postępowanie zachowawcze. Obejmuje ono odpoczynek od przeciążających aktywności, fizjoterapię oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące staw. Rehabilitacja odgrywa kluczową rolę w przywracaniu prawidłowego zakresu ruchu i kontroli barku.
W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy dojdzie do poważniejszych uszkodzeń struktur stawu lub zmian zwyrodnieniowych, konieczne może okazać się leczenie operacyjne. U części pacjentów jedynym rozwiązaniem poprawiającym komfort życia może być endoproteza barku, choć dotyczy to głównie sytuacji skrajnych i niezwiązanych bezpośrednio z typowym przeciążeniem sportowym.
Profilaktyka ma ogromne znaczenie. Trening motoryczny, dbałość o technikę, pamiętanie o regeneracji oraz szybka reakcja na pierwsze objawy bólowe pozwalają uniknąć nawrotów kontuzji barku.
Źródła:
https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/rotator-cuff-tears/
https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/chronic-shoulder-instability/
