Cmentarz Komunalny w Gryfinie stał się dziś miejscem głębokiego wzruszenia, międzypokoleniowej wspólnoty i patriotycznej refleksji. W rocznicę śmierci na kwaterze 19 odsłonięto i poświęcono nowy nagrobek śp. Stanisława Rzeszowskiego – wybitnego pedagoga, harcmistrza, powstańca warszawskiego, pisarza i strażnika słowiańskiej pamięci Pomorza Zachodniego – oraz jego matki Zofii.
Uroczystości, które zgromadziły tłumy mieszkańców, absolwentów, przedstawicieli samorządu i poczty sztandarowe, stały się symbolicznym spłaceniem długu wdzięczności wobec człowieka, który przez dziesięciolecia kształtował serca i umysły gryfinian.
Uroczyste powitanie i wielka wspólnota darczyńców
Uroczystość otworzył Andrzej Urbański, który wygłosił przejmujące wystąpienie, pełne personalnych odniesień, historycznych faktów i cytatów z twórczości Profesora. Na wstępie przywitał honorowych gości oraz wszystkich zgromadzonych:
„Szanowni zebrani, serdecznie witam na dzisiejszej uroczystości wszystkich zgromadzonych, w tym: Martę Budzich – wnuczkę stryjeczną Stanisława Rzeszowskiego, Huberta Andrycha – przewodniczącego Rady Powiatu Gryfińskiego, Rafała Gugę – przewodniczącego Rady Miejskiej w Gryfinie, Aleksandrę Szymanowicz – zastępcę burmistrza Miasta i Gminy Gryfino, honorową patronkę Komitetu Społecznego, Magdalenę Pieczyńską – sekretarz Powiatu, Magdalenę Bachłaj – dyrektor Oddziału Banku Spółdzielczego w Gryfinie, Bożenę Turtoń – prezes „Społem” PSS w Gryfinie, Monikę Drabik – dyrektor Gryfińskiego Domu Kultury, Sylwię Mencel – dyrektor Biblioteki Publicznej w Gryfinie, Annę Dreszer-Czaczyk – zastępcę dyrektora Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Gryfinie, przedstawicieli mediów, no i Was – absolwentów, uczniów, mieszkańców Gryfina oraz osób przybyłych z innych miejscowości.”
Andrzej Urbański podkreślił, jak szeroki był wachlarz ról i osiągnięć Stanisława Rzeszowskiego (ps. „Grot”), przypominając, że był on nie tylko nauczycielem historii, ale też badaczem kultury serbołużyckiej, reżyserem szkolnych teatrów i honorowym członkiem PTTK.
Mówca skierował gorące podziękowania do wszystkich stron zaangażowanych w zbiórkę funduszy i realizację dzieła:
„Pragnę w tym miejscu gorąco podziękować tym wszystkim, którzy zaangażowali się w zbiórkę funduszy, wszystkim fundatorom, a w szczególności rodzinie Pana Stanisława Rzeszowskiego – jego bratankowi Andrzejowi i jego córce za zgodę na nadanie nazwy rondu i nowy pomnik nagrobny, przekazane publikacje oraz wsparcie finansowe i organizacyjne.”
Podziękowania objęły także autora projektu nagrobka, Marka Brzezińskiego, który wraz z artystami „TeArtu na Raz” wystawił spektakle „Diva” i „Listy”, przeznaczając dochód z biletów na pomnik, a także Dyrektor GDK Monikę Drabik za udostępnienie sceny oraz zorganizowanie sponsorowanego koncertu „Przeboje Pokoleń” w wykonaniu zespołu wokalnego „Ad hoc”, duet sióstr Żurowskich i studio piosenki c-note.
Wśród darczyńców zbiorowych wymieniono Bank Spółdzielczy Ziemi Szczecińskiej (oddział Gryfino z dyrektor Magdaleną Bachłaj) oraz Samorząd Uczniowski ZSP przy ul. Łużyckiej – macierzystą szkołę Profesora. Słowa wdzięczności trafiły do 98 darczyńców indywidualnych, Towarzystwa Miłośników Historii Ziemi Gryfińskiej (TMHZG), patronki honorowej Aleksandry Szymanowicz, dyrektor Biblioteki Publicznej Sylwii Mencel, redaktora Grzegorza Racinowskiego z „Gazety Gryfińskiej”, Krzysztofa Wielińskiego z TMHZG oraz lokalnych portali internetowych („gryfinska”, „igryfino”, „Nasze Gryfino”).
Wystąpienie zawierało również niezwykle osobisty akcent:
„Osobne podziękowania składam mojej żonie Ludwice Urbańskiej (Ciechanowskiej) – uczennicy Pana Profesora, jego współpracownicy w ZSZ i koleżance, za uruchomienie akcji na rzecz upowszechniania prof. St. Rzeszowskiego poprzez nadanie nazwy rondu jego imieniem i renowację pomnika nagrobnego, mobilizację absolwentów i innych darczyńców oraz upowszechnianie dorobku Stanisława Rzeszowskiego.”
Andrzej Urbański złożył podziękowania 21 członkom Komitetu Społecznego z przewodniczącym Marcinem Stawickim na czele, pocztom sztandarowym oraz księdzu Piotrowi Sobczyńskiemu.
Podniosła oprawa i rys biograficzny: Droga polskości i patriotyzmu
Niezwykle podniosłym momentem było wprowadzenie pocztów sztandarowych. W oprawie uroczystości uczestniczyły dwa poczty Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych, poczet Liceum Ogólnokształcącego w Gryfinie, poczet Szkoły Podstawowej nr 3 oraz poczet Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem”.
W dalszej części przemówienia okolicznościowego Andrzej Urbański szczegółowo przybliżył zebranym bogaty i pełen poświęcenia życiorys Stanisława Rzeszowskiego, który opublikował ponad 400 artykułów, folderów i opowiadań.
„Początki drogi życiowej wyznaczyli mu RODZICE. Ojciec Fabian (spoczywający także na gryfińskim cmentarzu) był pionierem polskości nad Nysą i Odrą, kierownikiem i działaczem bankowości rolnej i spółdzielczej, w tym Banku Spółdzielczego w Gryfinie. Matka uczyła polskie dzieci w tajnych szkołach pod zaborami i okupacją. Pisała dla nich baśnie i opowieści. Zwano ją sercem bez skazy. To oni zaszczepili w nim POLSKOŚĆ i jej krzewienie, działalność organizatorską, poświęcenie dla innych. Na pomniku widzimy główne miasta jego i ojca drogi: TETYJÓW, POZNAŃ, RADOM, WARSZAWA, GNIEZNO, NOWOGARD, GRYFINO.”
Mówca przypomniał, że pasja do historii Pomorza Zachodniego narodziła się u Rzeszowskiego jeszcze przed wojną, pod wpływem lektury książki Jana Kisielewskiego „Ziemia gromadzi prochy”. Wspomniał o heroicznej karcie wojennej Profesora – uwięzieniu na Pawiaku i w obozie Auschwitz w 1940 roku, walce w partyzantce w Puszczy Kozienickiej, uczestnictwie w Powstaniu Warszawskim pod pseudonimem „Grot” w rejonie ul. Poznańskiej oraz ucieczce z transportu do Pruszkowa i pracy na tajnych kompletach w Piastowie.
Po wojnie Rzeszowski rozpoczynał pracę nauczycielską w Patkowie, gdzie założył pierwszą drużynę harcerską, po czym przez Gniezno, Warszawę, Międzygórze i Gubin docelowo związał się z ziemią szczecińską i gryfińską (pracując m.in. w SP nr 5 w Szczecinie, Szkole Rybołówstwa Morskiego, Powiatowym Domu Kultury oraz przez lata 1965–1980 w Liceum Ekonomicznym i Zespole Szkół Zawodowych w Gryfinie).
„Sam zwierzał się, że miał dwie pozornie wykluczające się pasje: do działalności literackiej, papierkowej i naukowej, oraz do czynnej pracy z młodzieżą. Udało mu się jednak połączyć owe sprzeczności poprzez wciągnięcie tutejszej młodzieży w krąg swoich zainteresowań. Umiał umiejętnie rozbudowywać pasje, ukierunkować aktywność pozaszkolną.”
Gryfiński regionalista przypomniał nieprawdopodobny dorobek społeczny Rzeszowskiego: zaangażowanie w Hufcu ZHP (prowadzenie szczepu „Braterstwo Słowian” z zawołaniem „Czuwaj. Rodło”), tworzenie Kół Regionalistów, inicjatywę nadania Liceum Ogólnokształcącemu w Gryfinie imienia harcmistrza Aleksandra Omieczyńskiego, organizowanie wycieczek, wystaw serbołużyckich, reaktywację historycznych nazw ulic (zmiana z Bohaterów Stalingradu na Łużycką) czy organizowanie spotkań z powstańcami warszawskimi (jak „Świst” i „Murzyn”).
„Dwudziestoletnia działalność Stanisława Rzeszowskiego na terenie Gryfina sprawiła, iż był on tutaj bardzo lubiany, popularny, powszechnie znany. Był dla większości niezaprzeczalnym autorytetem. Absolwenci wspominali Go jako człowieka zawsze uśmiechniętego, pozytywnie nastawionego do wszystkich i wszystkiego, wytrwałego w pracy i dążeniach, posiadającego ogromne serce wypełnione bezgraniczną miłością. Kto wyszedł spod ręki Stanisława Rzeszowskiego, ma historię we krwi.”
Akt odsłonięcia, poświęcenie i głębokie przesłanie
Centralnym punktem uroczystości było odczytanie przesłania i uroczysty akt odsłonięcia. Andrzej Urbański sformułował je w poruszających słowach:
„Motto: W hołdzie Stanisławowi Rzeszowskiemu, którego pamięć dziś uwieczniamy, w trosce o zachowanie naszej tożsamości – nagrobek ten odsłaniamy.
Niech ten pomnik nagrobny służy przyszłym pokoleniom: jako świadectwo patriotycznych i etycznych wartości, które były zawsze nieodzowne w jego życiu; jako wyraz wdzięczności i szczególnego szacunku gryfinian; jako przystanek dla wszystkich, którzy chcą na chwilę zatrzymać się w biegu codzienności i pomyśleć o lekcjach historii.
Niech ten nowy pomnik nagrobny będzie nie tylko kamiennym elementem, ale materialnym symbolem żywej pamięci, która przetrwa lata, w myśl sentencji samego Stanisława Rzeszowskiego, że: WSPOMNIEŃ NIE MOŻNA ZATRZEĆ. WRACAJĄ ŻYWE, WYRAZISTE.”
Symbolicznego odsłonięcia pomnika nagrobnego dokonał trójosobowy zespół reprezentujący rodzinę, wychowanków oraz twórców projektu: Marta Budzich (wnuczka stryjeczna Stanisława Rzeszowskiego), Ludwika Urbańska (uczenica, współpracowniczka i koleżanka Profesora, reprezentująca Komitet Społeczny) oraz Marek Brzeziński (autor projektu nagrobka).
Zaraz po odsłonięciu modlitwę oraz obrzęd błogosławieństwa połączony z poświęceniem nagrobka przeprowadził ksiądz Piotr Sobczyński. Zgromadzeni na cmentarzu, przy akompaniamencie pocztów sztandarowych, odśpiewali „Rotę” oraz hymn harcerski, a pod nową tablicą złożono liczne wieńce i zapalono dziesiątki zniczy.
Wystawa i spotkanie wspomnieniowe w Urzędzie Miasta
Cmentarne uroczystości stanowiły pierwszą część obchodów. W dalszej kolejności organizatorzy zaprosili zgromadzonych do zwiedzania wystawy okolicznościowej zorganizowanej w siedzibie Towarzystwa Miłośników Historii Ziemi Gryfińskiej.
Zwieńczeniem dnia było emocjonalne spotkanie wspomnieniowe w sali nr 34 Urzędu Miasta i Gminy w Gryfinie. Uczestnicy mieli okazję powspominać dawne czasy, obejrzeć archiwalne zdjęcia oraz otrzymać pamiątkowe wydawnictwa przygotowane specjalnie na tę okazję:
- Biografię z bibliografią Stanisława Rzeszowskiego autorstwa Andrzeja Urbańskiego,
- Przedruki unikalnych publikacji i utworów samego Rzeszowskiego: „Światło, które nie zgaśnie”, „Treny”, „Wspomnienia o Marzence” oraz „Obiekty krajoznawcze Gryfina”.
Komitet Społeczny zapowiedział dodatkowo wykonanie końcowych prac wokół nagrobka, w tym estetyczne zagospodarowanie terenu oraz ufundowanie przygrobowej tablicy pamiątkowej poświęconej zmarłemu Profesorowi i pochowanej wraz z nim matce Zofii, zawierającej archiwalne fotografie starego pomnika, notę biograficzną oraz bezcenne sentencje autorstwa samego Stanisława Rzeszowskiego.
Napisz komentarz
Komentarze